Ай

Википедия сайттаҥ
Перейти к навигации Перейти к поиску

Ай - Jердиҥ спутниги. Ол јерди айланат. Алтай улуста айла колбулу кӧп куучындар, соојындар, чӧрчӧктӧр бар.


Селенология деп билим[тӱзедер | кодты тӱзедер]

Айдыҥ эскизи ле јаҥызы[тӱзедер | кодты тӱзедер]

Озогыдаҥ бери алтай калык кӱндерди, айларды ла јылдарды бӱгӱнгизинеҥ башка эдип тоологон. Бир јыл 12 айдаҥ туруп јат. Бир ай дегени- теҥериде Ай јаҥырала, ойто эскиргенче ӧткӧн ӧй. Айдыҥ јанызы. Бу кӱндерде (айдыҥ башталганында) Ай чичке, эки учы (мӱӱзи) сол јаны јаар кӧрӱп турар. Ай јаҥы ла јаҥырза, бир јаҥызы тушта, кижиге қӧрӱнбес. Оны јӱк ле уй ла ийт кӧрӧр аргалу деп, јаан јаштулар айдыжат. Кижиниҥ кӧзине Ай 3 јаҥыда кӧрӱнер. Айдыҥ 4 јанызында кажы ла алтай биле одын - От-Энени азыраар учурлу. Оноҥ 5 кӱн ӧткӧн соҥында,8 јаҥызы тушта, Айдыҥ чике тал-ортозы кӧрӱнер. Оныҥ бу тужына учурлалган кеп сӧс тӧ бар: «Сегисте Ай јараш, семисте мал јараш». Айдыҥ ак толуны. Байагы 8 кӱнге база 7-8 кӱн кожулза, ай теп-тегерик боло берер. Оны Айдыҥ ак толуны деп айдар. Бу туш- Айдыҥ 15 јаҥызы. Айдыҥ кызыл толуны. Эртенги тӱнде Айдыҥ 16 јаҥызын Айдыҥ кызыл толуны деп айдар. Бу кӱнде кандый да јыргал ӧткӱрерге јарабас. Тӱнде базарга јарабас, не дезе, алыс орооныҥ јаманы Айлу-Кӱндӱ јериске чыгып, кижиниҥ сӱнезин де ала согор аргалу деп, јаандарыс айдыжат. Айдыҥ фазалары. ай-тоскур, ай кӧҥкӧрӧ. Айдыҥ јаҥызы - Айдыҥ толуны, Айдыҥ эскизи - айдыҥ аразы, ӱзӱлер эскизи,

Айла тудуш чӱм-јаҥдар[тӱзедер | кодты тӱзедер]

Ай јаҥыда јараар

  • байрам, той-јыргал;
  • ырак јорыкка барарга;
  • јаҥы айыл тударга;
  • арчын ӱзерге;
  • агаш кезерге;
  • јаан иш баштаарга;

Ай эскиде нени эдерге јарабас

  • айылдаҥ ак сӱт чыгарарга;
  • кӧнӧргӧ берерге;
  • аржанга барарга;
  • кӱл арчып чыгарарга;
  • от азыраарга;
  • кыйра буулаарга;

Ай керегинде телекейлик мифтер[тӱзедер | кодты тӱзедер]

Ай керегинде алтай соојындар[тӱзедер | кодты тӱзедер]

Ай улустыҥ адында[тӱзедер | кодты тӱзедер]

  • кыстардыҥ ады:

Алтынай, Айару, Айтана, Айкӱне, Айя, Айсулу, Айнура, Айчечек, Айлана, Айкине, Айжана, Толунай, Туланай, Јаҥарай, Шурнай, Солунай,

  • уулдардыҥ ады:

Аймерген, Айлан, Айастан, Айсур, Айбулат, Айтемир,

Јуруктардын комзози[тӱзедер | кодты тӱзедер]