Тӧс калазы

Тӧс кала — бойыҥ башкару јанынаҥ берилбеген государстволыҥ кол калазы, неке федеративный тергеедеги государстволык тӧзӧлмӧниҥ, ол калада башкаруныҥ эҥ бийик органдары — правительство, парламент, башкару бажы ла башкаруныҥ эҥ бийик суд органдары, онойып ла орусияныҥ дипломат представительствоторы јайлат.

Кезик учурларда башкару органдарыныҥ бӧлӱги оско калаларга кӧчӱрилген. Чике ле, ЮАР-да административный, законодательный ла суд башкару органдары ӱч кала ортодо бӧлӱнген.

Кӧп учурларда тӧс кала тергееде эҥ јаан кала болот — калык саны ла экономикалык потенциалыла. Артыкту јагда. Олбелен, АКШ-тыҥ тӧс калазы Вашингтон административный функциялардыҥ учун атайын тудулган, тергеениҥ эҥ јаан экономикалык тӧс јери Нью-Йорк болуп калган. Тӧс каланыҥ статузыныҥ учун ол кезикте атайын административ бирликке бӧлӱнет, ол јерде аҥылаан башкару режим иштейт.

«Тӧс кала» ла «административ тӧс» деген учурлар бири-бирине јуук, неке олор синоним эмес. Јалпы учурла, тергеениҥ кандый ла административ бирлигиниҥ официальный кол калазы «административ тӧс» аталыш керек, тӧс кала эмес. Онойып ла, кезикте тӱӱкилик јол-јорыкторло «тӧс кала» термин бирги таҥдай административ бирликтердиҥ тӧстӧрине де кабылталат, озо федеративный государстволордо.

Культуралык аайыла, кезик тергеелерде официальтый эмес «функциональный» тӧс калалар боло берет — чикеле, «Тӱндӱк» неке «Культураныҥ тӧс калазы» (орустыҥ Санкт-Петербургы), «Казахстанныҥ Тӱштӱк тӧс калазы» (Алма-Ата).

Массалык информация средстволоры кезикте тӧс каланыҥ адын тергеениҥ адыныҥ ордына метонимияла колдоп, айлат. Ол тӧс учурла, «Москва ла Вашингтонныҥ ортодогы јол-јорыктор» деп сӧс «Россия ла АКШ-тыҥ дипломат јол-јорыкторы» болуп тургузар.