Карский талай

Википедия сайттаҥ
Перейти к навигации Перейти к поиску
Карский талай
Изображение
Впадающие в озеро реки Мессояха[d], Антипаётаяха[d], Монгочеяха[d], Юрибей[d], Гыда[d], Мордыяха[d], Хутудабигай[d], Ляккатосё[d], Гришина Шара[d], Зеледеева[d], Убойная[d], Амдерма[d], Река Казакова[d], Река Колодкина[d], Кумжа[d], Лиственичная[d], Озёрная[d], Скалистая[d], Утиная[d], Надым[d], Оп (суу), Таз[d] ла Енисей[d]
Бассейн объекта в странах Россия
Тергее
Находится в пределах природно-географического объекта Северный Ледовитый океан[d]
Ширина 970 километр
Вертикальная глубина 620 метр
Батиметрическая карта
Категория бассейна Категория:Бассейн Карского моря[d]
Карский талай ()
Red pog.png
Карский талай,
Commons-logo.svg Медиафайлдар Викискладта

Ка́рский талай (орустап Карское море) — Тӱндӱк Соок Теҥистиҥ јакалай талайы. Тереҥи — 620 метр. Текши јери 893 400 км². Талайга јаан суулардаҥ Оп (суу) ла Энесай (суу) кирет[1].

Этимологиязы[тӱзедер | кодты тӱзедер]

Озодо талайдыҥ адыНярзомский (Нарземский) болгон — 1601 јылда Леонтий Шубин (Плехана) деп Архангельский областьтыҥ Пинега деп јердиҥ јорыкчызыныҥ куучынында (Мангазея јаар јорык) мынайда бичилген. Онойдо ок 1630 јылда Палицын Андрей Фёдорович бичиген баштану бичикте (орустап челобитная) Тӱндӱк талай (Ӱлекер:Lang-nl  орустап Северное море) деп адалган. Эдвард Уэлстиҥ картазында (Эдварда Уэллса) оны Татар талай деп бичийт. «Карская» деп атла Байдарацкий губаны адаган болгон, ого кирген Кара деп сууныҥ адыла (река Кара)[2][3]. В.Ю.Визениҥ айтканыла, сууныҥ ады ненец тилде «харе» — тошту деп сӧстӧҥ барган, орустап торосистый лёд)[4]. Голландец Н. Витсен талайды Ледяной, француз Ж. Кампредон дезе Ледовитый деп адайт, ол ненец сӧскӧ келижет[5].

Баштапкы катап талай «Карский» деп В. М. Селифонтовтыҥ картазында 1736 јылда кӧргӱзилген, бу карта Улу Тӱндӱк (Великая Северная экспедиция) экспедицияда Двинско-Обской отрядтыҥ ижиниҥ турулталарыла тургузылган[6].

Географиязы[тӱзедер | кодты тӱзедер]

Карский талай (спутниктеҥ согулган)
СВП Хивус-10 Карский талайдыҥ јарадында

Талай Евразияныҥ тӱндӱк јаказында јадат, мындагы ортолыктар: Вайгач, Новая Земля, Земля Франца-Иосифа, Северная Земля, Гейберга. Талайдыҥ тӱндӱк јанында Земля Визе бар — бу ортолык 1924 јылда (теоретически) ачылган. Онойдо ок талайда острова Арктического института, острова Известий ЦИК деп ортолыктар бар.

Кайда јадат[тӱзедер | кодты тӱзедер]

Тӱбиниҥ рельефы[тӱзедер | кодты тӱзедер]

Гидрологиязы[тӱзедер | кодты тӱзедер]

Температуразы ла тузы[тӱзедер | кодты тӱзедер]

Экологиязы[тӱзедер | кодты тӱзедер]

Аҥ-кужы, ӧзӱмдери[тӱзедер | кодты тӱзедер]

Тӱӱкизи[тӱзедер | кодты тӱзедер]

Палеотӱӱкизи[тӱзедер | кодты тӱзедер]

Талайла јӱрериниҥ башталганы[тӱзедер | кодты тӱзедер]

Талайла јӱрерин уулалтканы[тӱзедер | кодты тӱзедер]

Карский экспедициялар[тӱзедер | кодты тӱзедер]

Ада-Тӧрӧл учун Улу јуу ӧйинде јуу-согуштар[тӱзедер | кодты тӱзедер]

Ээлемде тузаланыш[тӱзедер | кодты тӱзедер]

Керептер јӱрер айалга[тӱзедер | кодты тӱзедер]

Тузалу казынтылар[тӱзедер | кодты тӱзедер]

Ајарулар[тӱзедер | кодты тӱзедер]

Тайантылар[тӱзедер | кодты тӱзедер]