Маатаи, Вангари

Википедия сайттаҥ
Перейти к навигации Перейти к поиску
Вангари Маатаи
английлап Wangari Maathai
Wangari Maathai, 2006 (cropped).jpg
Энедеҥ чыгарда ады английлап Wangarĩ Muta
Чыккан ӧйи кандык айдыҥ 1 кӱни 1940(0004-01-1940)[1][2][3][…]
Чыккан јери
Божогон ӧйи сыгын айдыҥ 25 кӱни 2011(0009-25-2011)[1][2][3][…] (71 јаш)
Божогон јери
Ороон
Иш-тоштыҥ бӱдӱми биолог, ӱредӱчи, ветеринар, политик, защитник окружающей среды, политический активист
Балдары Wanjira Mathai[d]
Кайралдары ла премиялары
кавалер ордена Почётного легиона

Нобельдиҥ амыр-энчу учун сыйы[d] (2004)

Джавахарлал Неруныҥ сыйы[d] (2005)

Чын јӱрӱм учун сый[d] (1984)

Петра Келлиниҥ сыйы[d] (2004)

Софияныҥ сыйы[d] (2004)

Голдмандардыҥ ар-бӱткенди корыыры јанынаҥ сыйы[d] (1991)

Индира Гандиниҥ сыйы[d] (2006)

Вандербильдте Николастыҥ университединиҥ канцлериниҥ медали[d]

NAACP Image Award - Награда от председателя[d]

World Citizenship Award[d] (2007)

Элизабет Блэквеллдиҥ сыйы[d] (2008)

Dorothy McCluskey Visiting Fellowship in Conservation[d] (2000)

Васэдте университеттиҥ кӱндӱлӱ докторы[d] (2006)

Commons-logo.svg Медиафайлдар Викискладта


Вангари Маатаи (англ. Wangari Maathai; 1940 јылдыҥ кандык айыныҥ 1-чи кӱнинде, Британ империяда Кенияныҥ Тӧс провинциязында — 2011 јылдыҥ сыгын айыныҥ 25-чи кӱнинде, Найроби, Кенияда) — кений јондык ишчи, Нобельдиҥ амыр-энчӱ учун сыйыныҥ 2004 јылда[4] лауреады.

Биографиязы[тӱзедер | кодты тӱзедер]

Ол тушта Нобельдиҥ комитедин башкарган Маатаи, Данбольт Мьес сыйды берип јада айткан: Вангари Маатаи Африкада, Кенияда ар-бӱткенди корулаары, экономикалык, культуралык ла социал јӱрӱм учун тартыжуныҥ бажында турган.

Ол Кенияда демократиялык јаҥ тургузарына, ар-бӱткенниҥ экологиязы ла политика јанынаҥ эрчимдӱ иштеген.

Маатаи 1977 јылда тӧзӧлгӧн «Јажыл кур» (орустап «Зеленый пояс») деп јондык кыймыгуны баштап, ӧскӱрип, ууламјылайтан кижи болгон. Бу биригӱ Африкада кезилип јоголгон агаштарды орныктырары јанынаҥ иштейт. Вангари Маатаиге баштаткан кыймыгу африкан агаштар јоголып, јерлери куру как-чӧл болуп баратканын токтоткон. «Јажыл кур» деген кыймыгуныҥ туружаачылары 25 јылга бойыныҥ африкан континентине 30 миллионноҥ ажыра тоолу агаштар отургыскан.

Маатаи Кенияныҥ (КАНУ) башкаруда турган Национал партиязын оппозицияла бириктирерге узак ӧйгӧ тартышкан. 2002 јылда солцентрист Национал радужный коалицияныҥ талдаштарында ӧрӧ айдылган сурак бӱткен. Маатаи парламентке тудулган. 2003 јылдаҥ ала 2005 јылга јетире Вангари Маатаи Кенияныҥ ар-бӱткен ле оныҥ байлыгы аайынча министрдиҥ болушчызы болуп иштеген. Бу политик кижи Кенияда «Мазингира» деп атту Јажылдардыҥ партиязын тӧзӧгӧн.

2009 јылдыҥ куран айыныҥ 14-чи кӱнинде ООН-ныҥ Баш секретари Пан Ги Мун Вангари Маатаини ООН-до амыр-энчӱниҥ элчизи эдип кӧстӧгӧн. Климаттыҥ[5] солынганыла колбулу сурактарды кӧрӧрин Маатаиге јоҥдолгон.

Кайрадузы[тӱзедер | кодты тӱзедер]


Јуруктардыҥ кӧмзӧзи[тӱзедер | кодты тӱзедер]

Ајарулар[тӱзедер | кодты тӱзедер]

  1. 1,0 1,1 FemBio: Банк інформації про видатних жінок, Frauendatenbank, Банк данных о выдающихся женщинах
  2. 2,0 2,1 Munzinger Archiv (нем.) — 1913.
  3. 3,0 3,1 Store norske leksikon (бук.) — 1978.
  4. В Кении скончалась лауреат Нобелевской премии мира Вангари Маатаи
  5. Пан Ги Мун назначил лауреата Нобелевской премии посланцем мира ООН

Тайантылар[тӱзедер | кодты тӱзедер]