Ту Юю

Википедия сайттаҥ
Перейти к навигации Перейти к поиску
Ту Юю
кыдаттап 屠呦呦
Tu Youyou 5012-1-2015.jpg
Чыккан ӧйи јаҥар айдыҥ 30 кӱни 1930(0012-30-1930)[1][2][3] (90 јаш)
Чыккан јери
Ороон
Иш-тоштыҥ бӱдӱми химик, фармаколог, изобретатель, преподаватель университета, аптекарь
Адазы Tu Liangui[d]
Кайралдары ла премиялары
Commons-logo.svg Медиафайлдар Викискладта

Ту Юю́ (кыд. јеҥ. 屠呦呦, пиньинь Tú Yōuyōu; 1930 јылда Иньсянь деп уездте чыккан Кытат јеринде — кытат фармаколог, јаҥжыккан кытат эмдеш аайынча билимчи. Нобельдиҥ физиология ла эмчиликте сыйыныҥ лауреады (2015), онойдо ок Ласкердиҥ сыйын база алган (2011).

Биографиязы[тӱзедер | кодты тӱзедер]

1930 јылда Иньсянь деп уездте јакалай Чжэцзян (эмди ол каланыҥ Нинбо деп округы). 1951 јылда Пекинниҥ универсидиниҥ эмчилик факультедине кирген; 1952 јылда Пекинниҥ университединеҥ башка эмчилик институт башкалаган (2000 јылда Пекинниҥ университедиле ойто бириктирген), фармакологияныҥ факультедин Ту Юю 1955 јылда божоткон. Оныҥ кийнинде ол эки јарым јылга јаҥжыккан кытат эмдешке ӱренген (1955). Ту Юю јаҥжыккан кытат эмчилик институтта иштеп баштаган.

Билим иштери[тӱзедер | кодты тӱзедер]

1969 јылда Ту Юю малярияныҥ јаҥы эмин шиҥдеп јазаарында иштеген «проект 523». Ӱч јылдыҥ туркунына оныҥ башкарган ӧмӧлиги 2000-наҥ артык јебрен трактаттарын шиҥдеген, јыду баргааныҥ настои јакшы эм болгоны јарталган. Билимчилер цинхаосу деп атту вещество тапкандар (кӱнбадыш фармакопеяда оныҥ ады артемизинин), сесквитерпеновый лактон (терпен деп класстыҥ органик веществозы), ол малярияныҥ плазмодии деп микробторын эрте стадияда ӧлтӱрип турган.

Юю Туныҥ ӧмӧлиги кийнинде ол эмниҥ малярияга удура артемизиндӱ оноҥ артык бӱдӱмдерин синтезировать эткен: дигидроартемизинин (восстановленный артемизинин), артеметер (ӱске кайылар метиловый эфир артемизинина) ла артесунат (сууга чейилер гемисукцинат дигидроартемизинина). 1979 јылда клиникалык ченелтелер токтогон, бу эмдер улуска каршулу эмези јарталган. Бу эмдер клиникалык практикага кийдирилген, јылдыҥ 2 миллион кире улустыҥ јӱрӱмин аргадайт. 2015 јылда Ту Юю баштапкы (этнический китаянка) Нобельдиҥ сыйыныҥ лауреады боло берген.


Кайрадузы[тӱзедер | кодты тӱзедер]

  • Ласкердиҥ сыйыныҥ лауреады (2011);
  • Нобельдиҥ физиология ла эмчиликте сыйыныҥ лауреады (2015);
  • Китайдыҥ билим ле техниканыҥ государстволык бийик сыйыныҥ лауреады, (2017);
  • Нобельдиҥ физиология ла эмчиликте сыйы, артемизиннеҥ эткен эм учун;
  • Ласкердиҥ сыйы, (2015)


Јуруктардыҥ кӧмзӧзи[тӱзедер | кодты тӱзедер]

Ајарулар[тӱзедер | кодты тӱзедер]


Тайантылар[тӱзедер | кодты тӱзедер]