Перейти к содержанию

Каинчин, Јыбаш Бӧрӱкович

Википедия сайттаҥ
Јыбаш Бӧрӱкович Каинчин
Чыккан ӧйи кичӱ изӱ айдыҥ 25 кӱни 1938(0006-25-1938) или 1938[1]
Чыккан јери
Божогон ӧйи сыгын айдыҥ 10 кӱни 2012(0009-10-2012)
Ороон
Иш-тоштыҥ бӱдӱми бичиичи
Кайралдары ла премиялары
орден «Знак Почёта»
заслуженный работник культуры Российской Федерации

Семён Борукович Каинчин алтай ады Jыбаш Бöрÿкович (кичӱ изӱ айдыҥ 25 кӱни 1938, Экинур — сыгын айдыҥ 10 кӱни 2012) — алтай бичиичи, прозаик, кӧчӱреечи. СССР бичиичилериниҥ Биригӱзиниҥ турчызы (1971), РСФСР культуразыныҥ нерелӱ ишчизи (1997), Алтай Республиканыҥ калыгыныҥ бичиичизи (2004), литературада ла кеендикте Г. И. Чорос-Гуркинныҥ адыла адалган Государстволык премияныҥ лауреады (2011)[2]. Сӧӧги — мундус.

Биографиязы[тӱзедер | кодты тӱзедер]

Јыбаш Каинчин 1938 јылда кичӱ изӱ айдыҥ 25-чи кӱнинде Кан-Оозы аймакта Экинур јуртта чыккан. Экинурдыҥ јетиЈылдык школын божодып, Горно-Алтайсктагы педагогикалык училищеде ӱренген (19521956). 19571960јј. черӱде Ыраак Кӱнчыгышта турган. Черӱниҥ кийнинеҥ тӧрӧл јуртында иштеген. 1971 јылда А. М. Горькийдиҥ адыла адалган Литературный институтты божодып јат, анда јарлу прозачы В. Лидинниҥ јайаандык семинарында јӱрген. 1988 јылда бичиичилердиҥ Туулу Алтайдагы биригӱзиниҥ литература аайынча консультанты, 1991 јылда каруулу секретари болуп иштейт. 19952004 јј. «Ӱч-Сӱмер — Белуха» деп бичик чыгарар издательствоныҥ баш редакторы.

Јыбаш Бӧрӱкович Каинчин сыгын айдыҥ 10-чы кӱнинде 2012 јылда, 74 јаштуда јада калган[3].

Јайаандык ижи[тӱзедер | кодты тӱзедер]

Јыбаш Каинчин одустаҥ ажыра бичиктердиҥ авторы, ол тоодо романдар, повестьтер, куучындар. Оныҥ чӱмдемелдери ӧскӧ албатылардыҥ кӧп тилдерине кӧчӱрилип, Москваныҥ, Новосибирсктиҥ, Таллин ле Горно-Алтайсктыҥ бичик чыгартуларында, литературный журналдарда ла альманахтарда кепке базылган. Анчада ла јарлу бичиктери — «Ӱстибисте Ӱч-Сӱмер» (орустап «Под Белухой»), «Ол Јараттаҥ» (орустап «С того берега»), «Јылдыстар когы» (орустап «Пепел звезд») оноҥ до ӧскӧлӧри.

Јирмезинчи чактыҥ 60-чы јылдарында «Алтайдыҥ Чолмоны» газет ле литература-кееркемел «Алтайдыҥ тууларында» деп альманахта оныҥ баштапкы ӱлгерлери чыгат.

  • 1969 ј. — куучындардыҥ баштапкы јуунтызы «Јаҥыс јердиҥ улузы» (орустап «Люди одной долины») јарлалат;
  • 1970 ј. — повестьтер ле куучындарлу «Деремне» (орустап «Деревня») деп экинчи бичиги кепке базылат;
  • 1973 ј. — орус тилле повесть ле куучындарлу «Люди одной долины» деп јуунтызы чыгат;
  • 1974 ј. — прозалу јуунты «Аттарыс јаҥыс чакыда» (орустап «У одной коновязи»).

Кереес[тӱзедер | кодты тӱзедер]

  • 1988 јылда Экинурдыҥ орто ӱредӱлӱ школында Јыбаш Бӧрӱкович Каинчинныҥ адыла адалган алтай тил ле литератураныҥ кабинеди ачылган.
  • 1998 јылда Экинурда бичиичиниҥ 60 јажына учурлай литературный кычырыштар ӧткӧн.
  • 2018 јылда Экинур јурттыҥ байрамында — Јыбаш Каинчинниҥ 80-јажына учурлай јиитердиҥ кӱнинде, јурттагы библиотека оныҥ адыла адалган.

Фильмографиязы[тӱзедер | кодты тӱзедер]

Јыбаш Бӧрӱкович Каинчинниҥ Јӱрӱми ле чӱмдемелдери керегинде ээчий кинолор соктырылган:

  • 1971 — Туулу Алтайла (орустап По Горному Алтаю) (Лазарь Кокышев ле Дибаша Каинчинниҥ турушканыла) — Кӱнбадыш-Сибир кинохрониканыҥ студиязы[4];
  • 1985 — Карга кӧмӱлген туулардыҥ Јаҥылгазы (орустап Эхо заснеженных гор) — Алтайское телевидение[4][5][6];
  • 1986 — Јаҥыс јердиҥ улузы (орустап Люди одной долины) — Кӱнбадыш-Сибир кинохрониканыҥ студиязы[4];
  • 2007 — Бичиичи ле ӧй (орустап Писатель и время) — ГТРК «Эл Алтай»[4].
  • 2018 јылда бичиичиниҥ «Чеден» (орустап Изгородь) деп повези аайынча режиссер М. Кулунаковло кыска кино соктырылган. Ол ло Јылда Экинур Јурттыҥ байрамында — Јыбаш Каинчинниҥ 80-Јажына учурлай Јиитердиҥ кӱнинде, Јурттагы библиотека оныҥ адыла адалган.

Кайралдары[тӱзедер | кодты тӱзедер]

Jуруктардыҥ кöмзöзи[тӱзедер | кодты тӱзедер]

Ајарулар[тӱзедер | кодты тӱзедер]

Литература[тӱзедер | кодты тӱзедер]

  • Писатели Горного Алтая: библиографичесский словарь / сост. С. В. Моможокова, Э. П. Чинина, М. М. Алушкина, А. В. Бобокова; БУ РА «Национальная библиотека Республики Алтай имени М. В. Чевалкова». — Горно-Алтайск: БУ РА «Национальная библиотека Республики Алтай имени М. В. Чевалкова», 2019. — С. 27—29.[1]

Тайантылар[тӱзедер | кодты тӱзедер]