Чӧйбӧк-Кӧл

Википедия сайттаҥ
Перейти к навигации Перейти к поиску
Кӧл
Чӧйбӧк-Кӧл
орус. Чейбеккёль
Вид на озеро с северного берега
Вид на озеро с северного берега
Морфометрия
Абсолют бийиги1816,2 м
Кемјӱзи1,735 × 0,425 км
Эҥ ле тереҥи33 м
Бассейн
Кирген сууЧибитка
Чыккан сууЧибитка
Турган јери
50°23′47″ с. ш. 87°36′23″ в. д.HGЯO
Ороон
РФ субъектиАлтай Республика
АймакУлаган аймак
КытатМонголияКазахстанТываХакасияКемерово областьАлтай крайКош-Агаш аймакУлалуМайма аймакОҥдой аймакТурачак аймакУлаган аймакКан-Оозы аймакКӧксу-Оозы аймакЧамал аймакЧоо аймакШабалин аймакЧӧйбӧк-Кӧл (Алтай Республика)
Описание изображения
Идентификаторлор
ГСР: 13010100311199000000260
Commons-logo.svg Медиафайлдар Викискладта


Чӧйбӧк-Кӧл (орустап Чейбеккёль (Мертвое озеро)) — Россияда Алтай Республиканыҥ Улаган аймагында кӧлдӧрдиҥ бирӱзи[1][2][3]. Туулу Алтайдыҥ сын-тайгаларында, талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1816,2 метр бийикте, Чибит сууныҥ бажында јадат[4][2][5]эмезе 1949 м[6].

Этомологиязы[тӱзедер | кодты тӱзедер]

Кӧлдиҥ ады оныҥ бӱдӱмиле колбулу, кӧл чӧйилип, чӧйбӧйип калгандый. Чӧйбӧк орустап удлиненный, протянутый. База бир ады: Ӧлӱ кӧл орустап мертвое озеро, ондо тынду не де јок.

Физико-географиялык темдектери[тӱзедер | кодты тӱзедер]

Гидрологиязы[тӱзедер | кодты тӱзедер]

Чӧйбӧк-Кӧл суу буулала, тӱӱлип бӱткен кӧл(орустап «Озеро создано в результате подпруживания реки Обвал, конусом выноса, выдвинувшимся в долину с восточного склона.»). Чӧйбек-Кӧл «завальный» бӱдӱмдӱ кӧл. Алдында кӧлдӧ балык јок болгон, оныҥ учун оны Ӧлӱ кӧл дежетен, је эмди ондо аргачылар балык ӧскӱрет[3]. Кӧлдӧ ртуть кӧп учун, мында тынду неме јок деп бодогондор. Алтай соојындарда бу кӧлдиҥ ээзи катурканган деп айдылат. Бу соојындарга тайанып, бичиичи Ефремов Иван Антонович «Озеро горных духов» деп куучын бичиген. Чӧйбӧк-Кӧлдӧ балык ӧскӱредилер (разводят рыбу).

Климады[тӱзедер | кодты тӱзедер]

Улаган аймактыҥ климады кезем-континентал учун, Јакалай тӱндӱктиҥ јерине тӱҥейлеген.

Аҥ-куштары ла ӧзӱмдери[тӱзедер | кодты тӱзедер]

Чӧйбӧк-Кӧлдӧ эмди аргачылар ӱч бӱдӱм балык ӧскӱрет: форель, пелядь ла чараган.

Шиҥжӱ иш[тӱзедер | кодты тӱзедер]

Кӧлдӧ тынду неме јок болгон, бака-балык. Баштап тарый бу нениҥ учун мындый деп суракка кӧлдиҥ суузында ртутьтыҥ кеми бийик учун деп бодоштыра-шӱӱлте (гипотеза) болгон. Је Том-Тураныҥ билимчилери шиҥдеп кӧрӧрдӧ, сууда ртутьтыҥ кеми ӧйинде, балык не јок дезе, Чибит суу ӧткӱре кайыр агып тӱшкен, балык оны ӧрӧ кӧлгӧ ӱркене чачарга једип болбогон, эмди дезе бу кӧлдӧ аргачылар балык ӧскӱрет (Рыбоводство,разводят рыбу)[3].

Экологиязы[тӱзедер | кодты тӱзедер]

Томсктыҥ билимчи-шиҥжӱчилери Чӧйбӧк-Кӧлдӧ ртуть кеминде деп шиҥжӱ иштердиҥ кийнинде јартына чыккан.

Јуруктардыҥ кӧмзӧзи[тӱзедер | кодты тӱзедер]

Ајарулар[тӱзедер | кодты тӱзедер]

  1. Озеро Чейбеккёль. Публичная кадастровая карта. Дата обращения: сыгын айдыҥ 8 кӱни, 2012.
  2. 2,0 2,1 Карта Госгисцентра
  3. 3,0 3,1 3,2 Озеро Чейбеккель (Мертвое озеро). Putevoditel-altai.ru. Дата обращения: сыгын айдыҥ 8 кӱни, 2012. Архивировано кӱчӱрген айдыҥ 21 кӱни, 2012 јыл.
  4. Лист карты M-45-56. Масштаб: 1 : 100 000. Состояние местности на 1982 год. Издание 1985 г.
  5. Приёмниктеҥ алган јетирӱле GPS
  6. Акимова Т. А., Злобина Т. И., Полунина О. Е. Достопримечательности Горного Алтая. — Барнаул: Пять плюс, 2008. — 232 с. — ISBN 978-5-9900731-8-0.

Тайантылар[тӱзедер | кодты тӱзедер]